Daarom Cultuureducatie volgens…..

Ik kan de vraag niet onderdrukken: hoe anders had ik daar gestaan, als ik als kind vaker podiumervaring had opgedaan? Als ik via dans had geleerd mijn zenuwen te overwinnen bij een dansuitvoering, bij zangles had geleerd mijn stem te controleren onder spanning, in theaterlessen had geleerd om in de huid van een ander te kruipen en vanuit die rol mensen toe te spreken. Applaus te ontvangen, simpelweg omdat ik het lef had om daar te staan, ongeacht of ik het 'goed' of 'fout' deed. 

Mijn podiumervaring bestond uit spreekbeurten voor de klas waar je een cijfer voor kreeg. Presenteren voelde als moeten presteren: beoordeeld worden met een cijfer en daarmee vergeleken worden met anderen, met alle negatieve associaties tot gevolg. 

Bij mijn dochters zie ik de impact van jaarlijks presenteren op een theaterpodium tijdens de afsluitende dansvoorstelling of het gitaaroptreden. Mijn 15-jarige dochter draaide vorig jaar haar hand niet om voor het toespreken van zo’n 250 man. Ik ben overtuigd: het waren al die keren toegejuicht worden door vriendinnen, en opa’s, oma’s die trots als een pauw stonden te wachten na afloop. En het was niet die ene ervaring. Het was de som van die positieve ervaringen. 

Neveneffecten zorgen voor meer impact
Presentatievaardigheden opdoen is slechts één van de vele bij-effecten van kunst- en cultuureducatie. Ik kan je nog een waslijst aan redenen geven waarom alle kinderen cultuureducatie onder (en liefst ook na-) schooltijd zouden moeten krijgen. Het is een lange lijst, dus heb je even?

Het stimuleert de motorische vaardigheden en taalontwikkeling. Musiceren maakt zelfs slimmer; iets met verbindingen tussen de twee hersenhelften die door het bespelen van een instrument worden gestimuleerd. Niet mijn mening, maar onderzocht door hooggeleerde mensen. Het leervermogen groeit: er zijn kinderen die de lesstof beter verwerken als ze het in een lied, rekendans of film krijgen aangeboden. 

Kunst voor de kunst
Alhoewel het nu lijkt alsof ik een pleidooi houd voor de kunsten als middel, is dat allerminst mijn boodschap. Want bovenal draait cultuureducatie om verwondering en het stimuleren van verbeeldingskracht. Om geraakt worden, gevoelens uiten, samenwerken en plezier maken. Het opent nieuwe werelden, toont verschillende perspectieven en nodigt uit tot anders denken.

Cultuureducatie draait niet om het eindproduct, maar om het creatieve proces om tot iets te komen. Iets wat mag slagen of mislukken. En dat zijn precies de voorwaarden voor innovatieve vaardigheden waar het bedrijfsleven om staat te springen. Bovendien leert cultuureducatie kinderen dat er ook andere domeinen dan de basisvaardigheden zijn, waarin je kunt uitblinken. Waar je talent in kunt hebben en je beroep van kunt maken.

Om onze jeugd te vormen tot verdraagzame, betrokken en sociale wereldburgers - in een samenleving waar polarisatie geen podium meer krijgt - is het essentieel dat kinderen leren reflecteren, op zichzelf én op anderen. Zonder oordeel. Dat laatste is belangrijk in een tijdperk waarin prestatiedruk hoogtij viert onder jongeren. Cultuureducatie leert dat er meerdere perspectieven naast elkaar kunnen bestaan. Dat de één iets mooi of goed kan vinden, terwijl de ander er niks aan vindt. Dat je ruimte laat om toch te begrijpen waarom die ander het juist wel mooi vindt of wat de achterliggende gedachte van de kunstenaar was. Dat je het door dat perspectief zelf misschien ook wel mooier gaat vinden. De kunsten verbinden. Het is de sleutel tot inclusie en verdraagzaamheid.

Cultuureducatie leert anders kijken
En in een wereld waar de jeugd snel grijpt naar een telefoon als ze zich even ‘ongemakkelijk voelen’, stimuleert cultuureducatie ook om even te kunnen ‘zijn’ op een plek waar het schuurt of ongemakkelijk voelt. Om dat te verdragen, bijvoorbeeld als je naar een voorstelling of installatie kijkt, maar niet helemaal snapt wat je ziet. Het leert je anders kijken en maakt ingewikkelde thema’s bespreekbaar.

En dan hebben we het nog niet gehad over de technologische sneltrein waarin we zitten. Juist nu AI en robotisering een steeds grotere rol spelen, blijft cultuureducatie onmisbaar. En dan bedoel ik niet alleen op het gebied van zingeving. Want het creatieve proces; het los kunnen denken van wat al reeds bestaat en is vastgelegd, iets bedenken, maken of opschrijven wat er nog niet was; dat leer je bij uitstek door creatief denken. Creativiteit, verbeeldingskracht en kritisch denken laten zich niet automatiseren en zijn vaardigheden die we altijd nodig blijven hebben. Bovendien helpt het kunstenaarsperspectief je om deze ontwikkelingen een plek te geven. 

De kracht van herhaling
Maar deze meerwaarde bereik je niet met een enkele ervaring. Het draait om herhaling. Meerdere keren ervaren dat het niet uitmaakt wat het eindresultaat is, maar dat je applaus ontvangt voor de weg er naartoe. Meerdere keren verwonderd raken door het perspectief van een maker. En daarvoor is structurele verankering van cultuureducatie in de klas nodig. Want net zoals je herhaling nodig hebt om Nederlands, rekenen of aardrijkskunde te leren, geldt dat ook voor het ontwikkelen van creatieve vermogens. En de bij-effecten; die krijg je er gratis bij.

Dus, als “voor-lever” van mijn eigen pleidooi, heb ik me voorgenomen het podium niet meer te mijden. Omdat er ook in voordrachtskunst geen goed of fout bestaat. En om kracht bij te zetten aan mijn missie om alle kinderen in Eindhoven deze ervaringen te bieden, vanuit mijn rol bij CultuurStation.

Luister ook naar de podcastserie 'Daarom Cultuureducatie' op Spotify, waarin Marieke praat over de waarde van cultuureducatie.